Yolumuz Kartal’da bir Hakikat Yolcusunun türbesine denk geldi. Araştırdık ve tasavvufun öncülerinden olup insanları irşad eden Seyyid Muhammed Fethü’l-Maârif hakkında şu bilgileri derledik:
- Kökeni ve Hayatı: 1719 (H. 1132) yılında Mısır’da doğmuştur. Soyu Hz. Fatıma aracılığıyla Hz. Peygamber’e dayanır, bu nedenle “Seyyid” unvanını taşır.
- Tarikat Kuruculuğu: Rifâiyye tarikatının Maârifiyye kolunun kurucusudur (Pîr-i Sânî).
- İstanbul ve Kartal Serüveni: 1785 dolaylarında Mısır’dan (bir rivayete göre Edirne’den) İstanbul’a gelmiş ve o dönem bir kıyı köyü olan Kartal’a yerleşmiştir. Önce evini tekke olarak kullanmış, 1818’de ise Sultan II. Mahmud’un da desteğiyle burayı tam teşekküllü bir asitane (merkez tekke) haline getirmiştir.
- Vefatı: 1824 (H. 1240) yılında vefat etmiş ve Kartal’daki bu türbeye defnedilmiştir.
Eserleri ve Çalışmaları
Manevi yolculuğunu ve tasavvufi görüşlerini hem nesir hem de şiir (nutuk) şeklinde kaleme almıştır:
- Vahdetnâme-i Fethü’l-Maârif: En önemli eseridir. Şeriat, tarikat, marifet ve hakikat konularını, Ehl-i beyt sevgisini ve “insân-ı kâmil” düşüncesini anlatır. Günümüzde Dem-i Vahdet adıyla neşredilmiştir.
- Risâle-i Âdâb ve Tarîkatnâme-i Fethü’l-Maârif: Maârifiyye yolunun edep ve usullerini içeren bir eserdir.
- Dîvân / Nutuklar: Türkçe ve Arapça şiirlerinden oluşur. Tasavvufi derinliği olan 44 adet şiiri Maârifî Nefesler başlığıyla kitaplaştırılmıştır.
Türbedeki Diğer Kişiler
Fotoğrafta yan yana duran diğer sandukalar, kendisinden sonra postnişinlik yapan aile fertlerine aittir:
- Seyyid Ali Sâbit Efendi: Oğlu ve halifesi (ö. 1863).
- Seyyid Muhammed Maʿrif-i Sânî: Torunu.
- Seyyid Hasan Tâsîn Efendi: Tekkenin son şeyhi (ö. 1927).
- Ayrıca fotoğraftaki tabelalardan biri, Ali Sâbit Efendi’nin kızı Şerife Hâdiye Hanım‘a aittir.
Seyyid Muhammed Fethü’l-Maârif, özellikle Vahdetnâme adlı eserinde varlığın birliği (vahdet-i vücud) ve insanın kendi iç dünyasına yapacağı yolculuk üzerine çok derin, felsefi ve hikmetli sözler bırakmıştır.
Onun düşünce dünyasında “insan”, alemin bir özeti (zübde-i âlem) olduğu için, tüm öğütleri kişinin önce kendi nefsini tanıması üzerinedir. İşte eserlerinden ve nutuklarından seçilmiş, bugüne de ışık tutan bazı etkileyici alıntılar:
Özlü ve Felsefi Mesajları
- Kendini Tanıma Üzerine:
“Kendini bilmeyen, Hakk’ı bilemez. Sen seni bil ki, Hak sende zahir (görünür) olsun. Zira gönül aynası pas tutarsa, hakikat nuru oraya aksedemez.”
- Varlık ve Birlik Üzerine:
“Kesrette (çoklukta) vahdeti (birliği) müşahede eyle. Her neye baksan O’nun sanatını ve sıfatını gör. Birliğe ulaşan kişi için artık ikilik perdesi kalkmıştır.”
- Edep ve Ahlak Üzerine:
“Tarikatın aslı edeptir. Edep ise her şeyi yerli yerine koymak ve haddini bilmektir. Kul haddini bildiği an, kemale ermeye başlamış demektir.”
- Dünya ve Ahiret Dengesi:
“Dünyayı kalbine koyma, elinde tut. Gönül hanesi yalnız Sahibine aittir; oraya misafir olarak dahi olsa masivayı (Allah’tan gayrısını) sokma.”
İlginç Bir Tavsiyesi: “Nefes” ve “An” Bilinci
Maârifî Hazretleri, insanın her nefeste uyanık olması gerektiğini savunur. Onun öğretisinde şu vurgu çok mühimdir:
“Gafil olma, aldığın her nefes sana emanettir. Her nefeste ‘Hû’ (O) demeyi kalp ile tasdik et ki, ömrün boşa akmasın.”
Bir Nutkundan (Şiirinden) Alıntı
Onun “Maârifî Nefesler” olarak bilinen şiirlerinden şu beyit, felsefesini çok iyi özetler:
“Ma’rifet şehrine girmek dilersen, Önce kendi nefsini kurban eyle. Can gözüyle Hakk’ı görmek dilersen, Gönül evini pür-nûr u taban eyle.”
(Anlamı: Eğer bilgi ve irfan şehrine girmek istiyorsan, önce bencilliğini/nefsini feda et. Hakk’ı kalp gözüyle görmek istiyorsan, gönül evini ışıl ışıl ve parlak hale getir.)
Akademik Kaynaklar:
- TDV İslâm Ansiklopedisi: “Mârîfî Tekkesi” ve “Ma’rifiyye” maddeleri.
- DergiPark: Sürgit, A. (2022). “Seyyid Muhammed Maʿrifî’nin Hayatı, Tarîkatı ve Eserleri”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi.
- İstanbul Üniversitesi Tez Merkezi: “Seyyid Muhammed Maʿrifî’nin Risâle-i Âdâb ve Tarîkatnâme-i Fethü’l-Maʿârif Adlı Eseri”.
- Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü: “Ma’rifî, Muhammed Fethu’l-Ma’ârif” maddesi.