Kur’an’da “Nisyân” (Unutmak) Kavramının Anlamı
Kur’an’da geçen “nisyân” (unutmak) kavramı, sadece bir şeyi hafızadan çıkarmak anlamına gelmez. Birçok ayette bu kelime, insanın Allah’ın öğütlerini ve sorumluluklarını bile bile ihmal etmesini ifade eder. Yani Kur’an’daki unutma, çoğu zaman ahlaki bir davranış olarak ele alınır.
Kur’an’da geçen “Allah’ın unutması” ifadesi de Allah’ın gerçekten unuttuğu anlamına gelmez. Bu ifade, insanların yanlış seçimleri nedeniyle Allah’ın rahmetinden ve doğru yoldan uzak kalmalarını anlatan mecaz bir anlatımdır.
Bu çalışmada Kur’an’da geçen “nisyân” kavramı incelenmiş, klasik tefsirlerde ve günümüz yorumlarında nasıl açıklandığı karşılaştırılmıştır. Ayrıca bu kavramın günümüz insanının yaşadığı yalnızlık, amaçsızlık ve sorumluluk eksikliği gibi sorunlarla ilişkisi ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Nisyân, Zikir, Gaflet, Kur’an, Sorumluluk, İnsan Psikolojisi
Kur’an’ın en önemli amaçlarından biri, insanın yaratılış amacını unutmamasını sağlamaktır. Bu yüzden Kur’an’da sıkça geçen kavramlardan biri “zikir” (hatırlamak), bunun karşıtı ise **”nisyân” (unutmak)**tır.
Günümüzde unutmak çoğunlukla hafızanın doğal bir özelliği olarak görülür. Ancak Kur’an’da unutmak, çoğu zaman bilerek önem vermemek ve sorumlulukları ihmal etmek anlamına gelir.
Bu nedenle Kur’an’ın eleştirdiği kişi, gerçeği bilmeyen değil; bildiği gerçeğe göre yaşamayan kişidir.
- Nisyân Kavramının Anlamı
Arapçada “nisyân” kelimesi;
- unutmak,
- ihmal etmek,
- terk etmek,
- önem vermemek
anlamlarına gelir.
Kur’an’da bu kavram üç farklı şekilde kullanılır:
- Gerçek anlamda unutmak,
- Bilinçli olarak ihmal etmek,
- Sorumluluklarını yerine getirmemek.
Kur’an’ın en çok eleştirdiği anlam ise ikinci ve üçüncü kullanımdır.
Bu yüzden “Allah’ı unuttular.” ifadesi, Allah’ın varlığını inkâr etmekten çok, O’nun emirlerini hayatın dışına itmek anlamına gelir.
- Zikir ve Nisyân İlişkisi
Kur’an’da zikir ve nisyân birbirinin karşıtıdır.
Zikir sadece Allah’ın adını söylemek değildir. Aynı zamanda;
- Allah’ı sürekli hatırlamak,
- Kur’an üzerinde düşünmek,
- Allah’ın gösterdiği şekilde yaşamaya çalışmak
anlamına gelir.
Buna göre unutmak ise sadece hafızadan çıkarmak değil, Allah’ın rehberliğini hayatın dışında bırakmaktır.
- Tâhâ Suresi 126. Ayet
Bu ayette şöyle buyrulur:
“Sana ayetlerimiz geldi; sen ise onları unuttun.”
Buradaki unutmak, ayetleri ezberden çıkarmak anlamında değildir.
Asıl anlatılmak istenen;
- ayetlere önem vermemek,
- onları düşünmemek,
- hayatına uygulamamaktır.
Ayette belirtilen sonuç da, insanın kendi tercih ettiği yaşamın doğal sonucudur.
- A’râf Suresi 51. Ayet
Bu ayette Kur’an, hayatı sadece eğlence ve dünya zevklerinden ibaret gören insanları eleştirir.
İnsan, dini hayatına yön veren bir rehber olmaktan çıkarınca geriye yalnızca geçici mutluluklar kalır.
Bugünkü tüketim kültürü düşünüldüğünde bu uyarının hâlâ geçerli olduğu görülmektedir.
- Tevbe Suresi 67. Ayet
Bu ayet yalnızca bireylerden değil, toplumdan da söz eder.
Allah’ın öğütlerini önemsemeyen toplumlarda;
- adalet zayıflar,
- yardımlaşma azalır,
- bencillik artar,
- güven duygusu kaybolur.
Bu nedenle unutmak sadece bireysel değil, toplumsal bir sorundur.
- Haşr Suresi 19. Ayet
Bu ayette dikkat çekici bir ifade yer alır:
Allah’ı unutan insanların zamanla kendilerini de unutacakları bildirilir.
Bu durum;
- kimlik bunalımı,
- amaçsızlık,
- yalnızlık,
- ahlaki bozulma,
- kişinin kendi değerlerinden uzaklaşması
gibi sorunları anlatmaktadır.
Günümüzde psikolojide “kendine yabancılaşma” olarak adlandırılan durumla benzerlik gösterdiği söylenebilir.
- Günümüz Açısından Değerlendirme
Teknoloji insanların hayatını kolaylaştırmıştır. Ancak mutluluk ve anlam arayışı devam etmektedir.
Bugün bilgiye ulaşmak çok kolaydır. İnsanlar birbirleriyle daha hızlı iletişim kurmaktadır. Buna rağmen yalnızlık ve mutsuzluk da artmaktadır.
Kur’an’ın “unutmak” kavramı bu noktada önem kazanmaktadır.
İnsan yaratılış amacını unuttuğunda;
- başarılı olsa bile huzursuz olabilir,
- kalabalıklar içinde yalnız hissedebilir,
- birçok imkâna sahip olsa bile hayatını anlamsız görebilir.
Bu nedenle Kur’an’ın uyarıları bugün de geçerliliğini korumaktadır.
Sonuç
Kur’an’daki nisyân, sadece hafızayla ilgili bir durum değildir.
Bu kavram;
- Allah’ın öğütlerini ihmal etmeyi,
- sorumluluklardan kaçmayı,
- ahlaki değerlerin zayıflamasını,
- insanın kendi özünden uzaklaşmasını
ifade eder.
“Allah’ın unutması” ise gerçek anlamda unutmak değil, insanların kendi tercihleri sonucunda Allah’ın rahmetinden uzak kalmalarını anlatan bir ifadedir.
Kur’an’ın verdiği mesaj şudur: İnsan sadece inanmakla yetinmemeli; Allah’ın öğütlerini sürekli hatırlamalı, üzerinde düşünmeli ve günlük hayatında uygulamalıdır.
Merak Edenler İçin
- Kur’an’da “zikir” ve “nisyân” birbirini tamamlayan iki önemli kavramdır.
- Haşr Suresi 19. ayet, insanın Allah ile ilişkisi ile kendisini tanıması arasında güçlü bir bağ kurar.
- Bu konuda DergiPark’ta “Kur’an’da Nisyân”, “Kur’an’da Zikir”, “Kur’an’da Gaflet” ve “Kur’an’da Sorumluluk Bilinci” başlıklı akademik çalışmalar bulunmaktadır.
- Klasik İslam âlimleri, “Allah’ın unutması” ifadesini gerçek anlamda unutmak olarak değil, kişinin kendi davranışlarının sonucu olarak ilahî yardım ve rahmetten uzak kalması şeklinde açıklamışlardır.
Kaynak Önerileri
- Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân
- Taberî, Câmiʿu’l-Beyân
- Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb
- Zemahşerî, el-Keşşâf
- DergiPark’ta yayımlanan “Kur’an’da Nisyân”, “Kur’an’da Zikir”, “Kur’an’da Gaflet” ve “Kur’an’da İnsan Psikolojisi” konulu makaleler.