Bir animasyon filminden hayat, ölüm, aile, sevgi ve iyilik üzerine gençlere düşündüren dersler

Fahri Sarrafoğlu | www.hakikatevi.net

FİLM KÜNYESİ

  • Orijinal Adı: Coco (2017, ABD)
    Yapım: Pixar Animation Studios / Walt Disney Pictures
    Yönetmen: Lee Unkrich
    Yardımcı Yönetmen: Adrian Molina
    Senaryo: Adrian Molina, Matthew Aldrich
    Müzik: Michael Giacchino
    Tür ve Süre: Animasyon, macera, fantastik, aile — 105 dakika
    Ödüller: 2018 Oscar Ödülleri — En İyi Animasyon Filmi ve En İyi Özgün Şarkı (Remember Me)

İNSAN GERÇEKTE NE ZAMAN ÖLÜR?

2017 yapımı Coco, ilk bakışta rengârenk bir çocuk filmi gibi görünse de aslında yetişkinlere ve özellikle gençlere önemli sorular yöneltiyor: İnsan ne zaman gerçekten ölür? Unutulmak mı daha ağırdır, yoksa yanlış bir hayat yaşamak mı? Şöhret mi kalıcıdır, samimi sevgi mi? Ailemizin geçmişi bugünümüzü nasıl etkiler? Ve en önemlisi, öldükten sonra geride ne bırakmalıyız?

Film, müziğe tutkuyla bağlı 12 yaşındaki Miguel’in beklenmedik şekilde Ölüler Diyarı’na geçmesiyle başlıyor. Ancak bu yolculuk yalnızca fantastik bir macera değil; bir gencin ailesini, geçmişini, hayallerini ve kendi değerlerini keşfetme hikâyesidir.

UNUTULMAK SİLİNMEK MİDİR?

Filmde iki tür ölüm anlatılır: Bedenin ölümü ve yaşayan insanların hafızasından tamamen silinmek. Héctor’un en büyük korkusu ölmüş olması değil, kızı Coco’nun kendisini unutmasıdır. Çünkü filmin hayalî dünyasında, ölen bir insanı hatırlayan son kişi de onu unuttuğunda, o kişi Ölüler Diyarı’ndan tamamen kaybolmaktadır.

Peki, insanın değeri yalnızca başkalarının kendisini hatırlamasına mı bağlıdır? Bir insan unutulduğunda yaptığı iyilikler de yok olur mu?

Burada önemli bir ayrımı unutmamalıyız. Filmdeki Ölüler Diyarı, Meksika kültüründen beslenen fantastik bir anlatımdır. Kur’an’ın bildirdiği ahiret hayatıyla aynı değildir. Kur’an, ölümü insanların hafızasından silinmek olarak tanımlamaz: “Her can ölümü tadacaktır.” (Âl-i İmrân, 3/185).

Dolayısıyla film bize unutulmanın hüznünü anlatırken, Kur’an ölümün kaçınılmazlığını ve insanın yaptıklarından sorumlu olduğunu hatırlatır. Asıl soru, öldükten sonra kaç kişinin bizi hatırlayacağı değil, yaşarken nasıl bir insan olduğumuzdur.

ÖLDÜKTEN SONRA GERİDE NE KALIR?

Ernesto de la Cruz herkesin tanıdığı ünlü bir sanatçıdır. Héctor ise neredeyse unutulmuş bir babadır. Hikâye ilerledikçe Ernesto’nun şöhretinin haksızlık ve sahtekârlık üzerine kurulduğunu, Héctor’un ise ailesine duyduğu sevgiyle hareket ettiğini öğreniriz.

Film burada önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Tanınmakla sevilmek, başarılı görünmekle dürüst olmak aynı şey değildir.

Bugün sosyal medyada binlerce, hatta milyonlarca takipçisi olan insanlar var. Ancak takipçi sayısı, bir insanın ahlakını veya başkalarına sağladığı faydayı tek başına göstermez.

Şöhret sahibi olmak yanlış değildir. Yanlış olan, şöhrete ulaşmak için yalan söylemek, başkasının emeğini sahiplenmek veya insanlara zarar vermektir.

Kur’an şöyle buyurur: “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.” (Necm, 53/39).

Bu ayet, insanın kendi emeğinin ve yaptıklarının önemini hatırlatır. Başkalarının takdirini kazanmak güzel olabilir; fakat bundan daha önemlisi, dürüstçe çalışmak ve başkalarının hayatına fayda sağlamaktır.

GELENEKLER Mİ, HAYALLERİMİZ Mİ?

Miguel müzik yapmak istemektedir. Ancak ailesi, geçmişte yaşanan acı bir olay nedeniyle müziği yasaklamıştır. Miguel başlangıçta hayaline ulaşabilmek için ailesinden uzaklaşması gerektiğini düşünür. Zamanla ailesinin geçmişindeki yanlış anlamaları öğrenir ve müzik sevgisiyle aile bağlarının birbirine düşman olmadığını fark eder.

Bu durum gençlerin hayatında da karşımıza çıkabilir. Bazen aileler çocuklarının iyiliğini düşünerek bazı kararlar alır. Ancak iyi niyetle alınmış her karar mutlaka doğru olmayabilir. Gençlerin de kendi isteklerini anlatırken ailelerinin tecrübelerini dinlemesi gerekir.

Kur’an, atalarımızdan gelen her düşünceyi sorgulamadan kabul etmeyi eleştirir. Mâide suresinin 104. ayetinde, “Atalarımızı üzerinde bulduğumuz yol bize yeter.” diyenlerin tutumuna dikkat çekilir. Bununla birlikte anne-babaya saygılı ve güzel davranılması da emredilir (İsrâ, 17/23-24).

Buradan çıkaracağımız ders açıktır: Geçmişten gelen her düşünceyi sorgusuz kabul etmek zorunda değiliz. Ancak farklı düşünmek, ailemizi kırmayı veya onlarla iletişimi koparmayı gerektirmez. Önemli olan, saygıyı koruyarak konuşabilmek ve doğruyu birlikte arayabilmektir.

GEÇMİŞİMİZİ NE KADAR HATIRLIYORUZ?

Filmin en etkileyici sahnelerinden biri, Miguel’in yaşlı büyükannesi Coco’ya Remember Me (Beni Hatırla) şarkısını söylemesidir. Bu sahnede yalnızca eski bir şarkı hatırlanmaz; unutulmaya yüz tutmuş bir aile hikâyesi de yeniden ortaya çıkar. Coco’nun hatırladıkları, yıllardır devam eden büyük bir yanlış anlamanın çözülmesini sağlar.

Peki, biz aile büyüklerimizi ne kadar tanıyoruz? Dedemizin, babaannemizin veya anne-babamızın çocukluklarını, yaşadıkları zorlukları ve verdikleri mücadeleleri biliyor muyuz?

Bugün eski fotoğrafları saklamak ve sosyal medyada paylaşmak oldukça kolay. Ancak fotoğraflardaki insanların hikâyelerini öğrenmek için onlarla konuşmamız gerekir.

Kur’an’da anne-babaya yönelik şu dua öğretilir: “Rabbim! Küçüklüğümde onlar beni nasıl yetiştirmişlerse sen de onlara merhamet et.” (İsrâ, 17/24).

Bazen bir büyüğümüze verebileceğimiz en güzel hediye, onun yanına oturup geçmişini dinlemek ve kendisine değer verdiğimizi hissettirmektir. Çünkü aile tarihi yalnızca eski fotoğraflardan değil, anlatılan ve dinlenen hatıralardan da oluşur.

GÖRÜNÜŞE ALDANMAYALIM

Coco, dış görünüşün ve toplumdaki konumun insanın gerçek karakterini her zaman yansıtmadığını gösteriyor. Ernesto ünlü ve saygın biri gibi görünürken, Héctor başlangıçta güven vermeyen, sıradan bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Ancak gerçekler öğrenildikçe bu iki kişiye bakışımız değişiyor.

Günümüzde de insanlar bazen kıyafetlerine, ekonomik durumlarına, mesleklerine veya sosyal medyadaki görünürlüklerine göre değerlendiriliyor. Oysa bir insanın karakterini anlamak için davranışlarına, dürüstlüğüne ve başkalarına nasıl davrandığına bakmak gerekir.

Kur’an bu konuda önemli bir ölçü koyar: “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme.” (İsrâ, 17/36).

Bir insan hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan hüküm vermek, hem onu yanlış tanımamıza hem de haksızlık yapmamıza neden olabilir.

BAŞKASININ EMEĞİYLE YÜKSELMEK BAŞARI MIDIR?

Filmde Ernesto’nun geçmişi ortaya çıktığında, onun yalnızca başkasının eserlerini sahiplenmediğini, şöhretini korumak için çok daha ağır bir kötülük işlediğini de öğreniyoruz. Böylece başarı gibi görünen bir hayatın arkasında büyük bir haksızlık bulunduğu anlaşılıyor.

Bu mesele günümüz gençleri açısından da önemlidir. Başkasının ödevini kendi ödeviymiş gibi sunmak, bir yazıyı kaynak göstermeden kullanmak veya başkasının fikrini kendisine aitmiş gibi göstermek dürüst bir davranış değildir.

Aynı durum yapay zekâ araçları için de geçerlidir. Yapay zekâdan araştırma yapmak, öğrenmek ve düşüncelerimizi geliştirmek amacıyla yararlanabiliriz. Ancak onun hazırladığı bir çalışmayı, kendi emeğimizmiş gibi sunmak veya hiç öğrenmeden başarı elde etmeye çalışmak bizi geliştirmez.

Kur’an şöyle buyurur: “Birbirinizin mallarını aranızda haksız yollarla yemeyin.” (Bakara, 2/188).

Bu ayet doğrudan haksız kazançla ilgilidir. Buradan hareketle başkasının emeğine ve hakkına saygı göstermenin de ahlaki bir sorumluluk olduğunu anlayabiliriz.

Unutmayalım: Başkasının emeğini sahiplenerek elde edilen başarı, insanın karakterini güçlendirmez; aksine güvenilirliğini zedeler.

İYİLİKLER KAYBOLUR MU?

Filmin üzerinde düşündürdüğü en önemli sorulardan biri de budur: Bir insan öldükten sonra unutulursa yaptığı iyilikler de kaybolur mu?

Kur’an’a göre hayır. Zilzâl suresinde şöyle buyurulur: “Artık kim zerre ağırlığınca bir hayır işlerse onu görür.” (Zilzâl, 99/7).

Bir insan yaptığı iyiliklerle ünlenmeyebilir, tarihe geçmeyebilir, hatta yıllar sonra hiç kimse onun adını hatırlamayabilir. Ancak bu durum, yaptığı iyiliklerin Allah katındaki değerini ortadan kaldırmaz.

Nisâ suresinin 40. ayetinde de Allah’ın kimseye zerre kadar haksızlık etmeyeceği ve iyiliğin karşılığını artıracağı bildirilir.

Coco, insanların hafızasında yaşamayı önemli bir değer olarak sunarken Kur’an, insanın yaptıklarının Allah katındaki karşılığını öne çıkarır.

Bu nedenle hayatımızın amacı yalnızca unutulmamak olmamalıdır. Önemli olan, kimse görmese ve takdir etmese bile doğru olanı yapabilmektir.

FİLMDEN GENÇLERE 9 KISA DERS

  1. Şöhret her şey değildir. Tanınmak güzel olabilir; ancak dürüstlük ve güven daha değerlidir.
  2. İnsanların değerini takipçi sayısıyla ölçmeyelim. Çok tanınmak, iyi insan olmak anlamına gelmez.
  3. Aile büyüklerimizi dinleyelim. Onların hatıraları, kendi geçmişimizi anlamamıza yardımcı olur.
  4. Hayallerimizden vazgeçmek zorunda değiliz. Ancak hayallerimizi gerçekleştirirken ailemizle iletişimi korumalıyız.
  5. Gelenekleri sorgulayabiliriz. Önemli olan bunu bilgiyle, saygıyla ve düşünerek yapmaktır.
  6. Başkasının emeğine saygı gösterelim. Dürüst olmayan yollarla elde edilen başarı, gerçek bir kazanım değildir.
  7. İnsanları görünüşlerine göre yargılamayalım. Gerçek karakter, davranışlarla ortaya çıkar.
  8. Hatırlanmak güzeldir ama iyilik bunun için yapılmaz. Kimse görmese bile doğru olanı yapmalıyız.
  9. Geride güzel bir miras bırakalım. Bu miras yalnızca para veya şöhret değil; güzel ahlak, bilgi, sevgi ve başkalarına sağladığımız fayda olabilir.

MERAKLISINA NOT: KAMERA ARKASI VE AZ BİLİNENLER

  • Meksika’da araştırma: Yönetmen Lee Unkrich ve Pixar ekibi, filmin hazırlık sürecinde Meksika’ya araştırma gezileri düzenledi. Yerel gelenekleri, aile yaşamını, mimariyi ve Ölüler Günü kutlamalarını inceledi.
  • Día de Muertos (Ölüler Günü): Film, Meksika’da ölen yakınların anıldığı kültürel gelenekten esinleniyor. Filmdeki Ölüler Diyarı ise bu gelenek üzerine kurulmuş fantastik bir yorumdur.
  • Guanajuato’nun etkisi: Ölüler Diyarı’nın renkli, üst üste yükselen yapılarında Meksika’nın Guanajuato şehrinin mimarisinden de esinlenildi.
  • Aynı şarkı, iki farklı anlam: Remember Me, Ernesto tarafından büyük bir sahne gösterisine dönüştürülürken, Héctor için kızına duyduğu sevginin ifadesidir. Aynı şarkının farklı bağlamlarda kullanılması, filmin en önemli anlatım tercihlerinden biridir.
  • Filmin adı neden Coco? Hikâyenin merkezinde Miguel bulunsa da aile geçmişindeki büyük sırrın çözülmesinde Coco’nun hatıraları belirleyici rol oynar.
  • Oscar başarısı: Film, 2018 yılında En İyi Animasyon Filmi ve En İyi Özgün Şarkı dallarında iki Oscar kazandı. Remember Me şarkısının bestecileri Kristen Anderson-Lopez ve Robert Lopez’dir.
  • Dante’nin sırrı: Miguel’in köpeği Dante, Meksika’ya özgü Xoloitzcuintli adlı köpek ırkındandır. Bu köpekler, bazı geleneksel Meksika inanışlarında ölülerin yolculuğuyla ilişkilendirilir.
  • Müzik ve kültür: Michael Giacchino’nun film müzikleri, Meksika müzik kültürünün özelliklerini taşıyan şarkılar ve geleneksel çalgılarla birlikte kullanıldı.
  • Yaşlılık ve unutkanlık: Coco’nun yaşadığı hafıza sorunları, yaşlı insanların sevgiye, ilgiye ve saygıya duyduğu ihtiyacı da hatırlatıyor. Unutkanlık yaşayan bir insanın değeri azalmaz.
  • Aile tarihi çalışması: Bu filmi izleyen gençler, aile büyüklerine çocukluklarını, unutamadıkları olayları ve kendilerine yapılan iyilikleri sorarak küçük bir aile tarihi hazırlayabilirler.

SON SÖZ: UNUTULMAMAK MI, İYİ İNSAN OLMAK MI?

Coco, izleyiciye unutulmanın hüznünü, aile bağlarının önemini ve sevginin gücünü anlatıyor. Ancak filmden çıkarabileceğimiz en önemli ders, herkes tarafından hatırlanmak için yaşamak değil, hatırlanmaya değer bir hayat sürmeye çalışmaktır.

Kur’an’ın ortaya koyduğu ölçü ise daha kapsamlıdır: İnsanın yaptığı hiçbir iyilik Allah katında karşılıksız kalmaz.

Öyleyse kendimize şu soruyu soralım: İnsanların bizi hatırlaması için mi yaşıyoruz, yoksa kimse hatırlamasa bile doğru ve iyi olanı yapmak için mi?

Fahri Sarrafoğlu

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*
*
Website