Bir varlığın;

düşünmesi,
konuşması,
hatıraları olması,
sevmesi,
üzülmesi,
özlem duyması,
merhamet etmesi,
iyiyi ve kötüyü ayırt etmesi,
kendisinin farkında olması
ve kendisini insan olarak görmesi

onu gerçekten insan yapar mı?

Yoksa insan olmak için biyolojik olarak insan doğmuş olmak mı gerekir?

Peki insanı insan yapan yalnızca bedeni midir?

Bir varlık düşünebiliyor, hissedebiliyor, geçmişini hatırlayabiliyor, sevdiğini kaybettiğinde acı çekebiliyor, merhamet gösterebiliyor ve kendi varlığının anlamını sorgulayabiliyorsa, ona sadece “bir varlık” deyip geçebilir miyiz?

Ya da soruyu tersinden soralım:

İnsan bedeninde dünyaya gelmiş olmak, gerçekten insan olmak için tek başına yeterli midir?

Okuduğum Akıllı Deliler kitabından notlarıma aldığım şu çarpıcı söz, insanın yalnızca dış görünüşüyle tanımlanamayacağını düşündürüyor:

“İnsan suretinde gördüklerim şayet araştırılırsa insan olmadıkları anlaşılır.”

Demek ki insanın sureti ile insanlığı aynı şey olmayabilir.

İnsan görünümünde olmak başka,
insanca yaşamak başka olabilir.

Nitekim insanı yalnızca bedenden ibaret görmeyen başka bir yaklaşım da Erken Çocukluk notlarımda karşıma çıkıyor. Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu’na atfedilen ifadeyle medeniyetimiz;

“akl-ı selim, kalb-i selim ve zevk-i selim”

bütünlüğü üzerinden tarif ediliyor.

Belki insanı anlamaya çalışırken de aynı bütünlüğe ihtiyacımız var:

Akıl var ama vicdan yoksa?
Bilgi var ama merhamet yoksa?
Zekâ var ama ahlâk yoksa?
Hafıza var ama vefa yoksa?
Konuşmak var ama hakikati söylemek yoksa?

Bunların hangisi insan olmaya yeter?

Kur’ân-ı Kerîm ise insanın değerini yalnızca sahip olduğu fiziksel özelliklerle açıklamaz. İnsanın yaratılışına, kendisine verilen değere ve taşıdığı sorumluluğa dikkat çeker:

“Andolsun, biz Âdemoğullarını şerefli kıldık…”
(İsrâ, 17/70)

Bir başka âyette:

“Biz insanı en güzel biçimde yarattık.”
(Tîn, 95/4)

Öyleyse insan olmak yalnızca “nasıl yaratıldığımız” sorusundan mı ibarettir?

Yoksa bize verilen aklı, iradeyi, vicdanı ve merhameti nasıl kullandığımız da insanlığımızın bir parçası mıdır?

Düşünmek insan olmaya yeter mi?

Sevmek?
Üzülmek?
Hatırlamak?
Merhamet etmek?
Vicdan sahibi olmak?
İyiyi kötüden ayırabilmek?
Kendi varlığını sorgulamak?
“Ben kimim?” diye sorabilmek?

Peki daha zor bir soru:

Bir gün insan tarafından yapılmış bir varlık;

düşünürse,
konuşursa,
öğrenirse,
hatırlarsa,
sevdiğini söylerse,
üzüldüğünü ifade ederse,
kendisinin farkına varırsa
ve sonunda bize dönüp:

“Ben de insan değil miyim?”

diye sorarsa, ona ne cevap vereceğiz?

Onu insan kabul etmemiz için bunlar yeterli olacak mı?

Yoksa insanı insan yapan, taklit edilebilen davranışların ve ölçülebilen zekânın ötesinde bir şey mi vardır?

Ruh mu?
Fıtrat mı?
Vicdan mı?
İrade mi?
Yaratılmış olmak mı?
Yoksa bütün bunların bir araya gelmesi mi?

Belki de geleceğin en büyük sorularından biri, makinelerin ne kadar insana benzeyeceği değildir.

Asıl soru şudur:

Biz, insanı ne kadar doğru tanıyoruz?

Çünkü karşımıza bizim gibi konuşan, düşünen, hatırlayan ve “Ben kimim?” diye soran bir varlık çıktığında vereceğimiz cevap…

yalnızca onun ne olduğunu değil, bizim “insan” derken neyi kastettiğimizi de ortaya çıkaracaktır.

Ve belki o gün teknoloji bize makinelerden çok kendimizi gösterecektir.

www.hakikatevi.net