VİCDAN, AKIL VE İLKELİ BİR İNSANIN HİKÂYESİ

İnsan, makamını ve sahip olduklarını kaybetmemek için inandığı doğrulardan vazgeçmeli midir? Ya da çevresi ve hatta en yakın dostları dahil hakikat bilmecesinde cevapsız ve dahi yanlış cevap veriyorlarsa? Her Devrin Adamı, bu soruları vicdan, hukuk, ahlaki sorumluluk ve erdemler üzerinden sorgulayan etkileyici bir biyografik film.

Keyifli seyirler dileriz.

FİLMİN KÜNYESİ

Orijinal adı: A Man for All Seasons 

Yıl: 1966 

Ülke: Birleşik Krallık 

Yönetmen: Fred Zinnemann 

Senaryo: Robert Bolt 

Tür: Tarih, biyografi, dram 

Süre: 120 dakika 

Ödüller: En İyi Film dâhil 6 Oscar.

FİLMİN KONUSU (SPOİLERSIZ)

16. yüzyıl İngiltere’sinde Kral VIII. Henry, evliliğini sona erdirip başka biriyle evlenmek ister. Ancak bu isteği, kilisenin kurallarıyla çatışır. Kralın danışmanlarından Thomas More, vicdanına aykırı bulduğu kararları onaylamayı reddeder. Böylece güçlü bir hükümdar ile ilkelerinden vazgeçmeyen bir devlet adamı arasında mücadele başlar.

 

ANA KARAKTERLER

– Thomas More (Paul Scofield): Hukukçu, düşünür ve devlet adamı.

– VIII. Henry (Robert Shaw): İngiltere Kralı.

– Thomas Cromwell (Leo McKern): Kralın kararlarını uygulayan devlet adamı.

– Kardinal Wolsey (Orson Welles): Kralın danışmanı ve din adamı.

– Richard Rich (John Hurt): Makam ve yükselme arzusuyla öne çıkan genç.

– Margaret More (Susannah York): Thomas More’un eğitimli kızı.

 

 

FİLMİN KISA ÖZETİ

Thomas More, İngiltere’nin en yüksek devlet görevlerinden birine yükselmiş saygın bir hukukçudur. Kralın istekleri nedeniyle ülkede dinî ve siyasi dengeler değişmeye başlayınca More, görevini korumakla vicdanına bağlı kalmak arasında zor bir tercihle karşılaşır. Film, onun bu süreçte yaşadığı ahlaki mücadeleyi anlatır.

THOMAS MORE KİMDİR?

1478’de Londra’da doğan Thomas More; hukukçu, yazar, düşünür ve devlet adamıdır. 1516’da yayımlanan Ütopya adlı eserinde ideal toplum, adalet ve yönetim konularını sorgulamıştır. Erasmus’un yakın dostudur. 1529’da Lord Şansölye olmuş, yakın dostu olduğu halde kralın dinî otoritesini kabul etmeyi reddettiği için 1535’te idam edilmiştir.

 

 

 

NEDEN “HER DEVRİN ADAMI”?

Bu ifade, Thomas More’un yaşadığı dönemde de kullanılmıştır. Dostu Erasmus ve Çağdaşı Robert Whittington, onun bilgili, alçakgönüllü, neşeli ve farklı durumlarda başarılı olabilen çok yönlü kişiliğini överek kendisini Her Devrin Adamı olarak tanımlamıştır.

Film ise bu ifadeye daha derin bir anlam kazandırır: Her devrin adamı olmak, her dönemin güçlü insanlarına göre değişmek değil, şartlar değişse de temel ilkelerini, vakarını, evrenselliğini ve hatta niyetini koruyabilmektir.

More’un filmde temsil ettiği hukuk, dürüstlük, vicdan ve ahlaki sorumluluk gibi değerler yalnızca kendi çağına değil, bütün çağlara seslenir.

 

 

FİLMDEN THOMAS MORE’UN ÖNEMLİ REPLİKLERİ

1. Yemin ve insan Ruhu

“İnsan yemin ederken kendi ruhunu, avuçlarında tuttuğu su gibi taşır. Parmaklarını açıp o suyu akıtırsa, kendisini bir daha bulmayı ummamalıdır.”

İnsan, verdiği sözle yalnızca başkalarına değil, kendi vicdanına karşı da sorumludur.

2. İnsan neden aklını kullanmalıdır?

“Tanrı, melekleri ihtişamını göstermeleri için; hayvanları masumiyetleri, bitkileri sadelikleri için yarattı. İnsanı ise karmaşık zihninin içinde aklını kullanarak kendisine hizmet etmesi için yarattı.”

İnsanın ayırt edici sorumluluklarından biri, aklını kullanarak bilinçli tercihler yapmasıdır.

3. Hukuk ve adalet

“Şeytan bile olsa, ona hukukun korumasını tanırım.”

Hukuk, sevmediğimiz insanları bile korumalıdır.

4. Devlet adamının vicdanı

“Devlet adamları, kamu görevleri uğruna vicdanlarını terk ettiklerinde ülkelerini kaosa sürüklerler.”

Yöneticiler, kararlarının ahlaki sorumluluğunu da taşımalıdır.

5. Makam ve servet

“İnsan bütün dünyayı kazansa bile ruhunu kaybederse ne kazanmış olur?”

Hiçbir makam veya kazanç, insanın kişiliğinden daha değerli değildir.

6. Hukukta delilin önemi

“Hukuk varsayımdan fazlasını ister; gerçek bir olgu ister.”

Adalet, şüphelere değil, somut delillere dayanmalıdır.

7. Erdemli olmak

Filmde More, erdemli davranmanın her zaman kazanç getirmediğini anlatır. Bazen doğru bildiğimiz şeyin arkasında durmak bedel ödemeyi gerektirir.

Not: İlk altı söz film diyaloglarının Türkçe anlam aktarımlarıdır. Yedinci madde ise bir konuşmanın özetidir.

 

 

 

 

FİLMİN GÜNÜMÜZE VERDİĞİ MESAJLAR

Vicdan ve dürüstlük: İnsan, çıkarları uğruna kendi doğrularından vazgeçtiğinde kişiliğini de etkiler.

Hukukun üstünlüğü: Yöneticilerin kişisel istekleri, hukukun ve adaletin yerine geçmemelidir.

Makam ve kişilik: Unvanlar ve servet geçicidir; insanın değeri yalnızca sahip olduklarıyla ölçülemez.

Akıl ve sorumluluk: Düşünmek kadar, verilen kararların sorumluluğunu üstlenmek de önemlidir.

 

 

KUR’AN, TASAVVUF VE FELSEFE BAĞLAMINDA

Kur’an: Maide Suresi :8, kişisel duyguların adaleti engellememesi gerektiğini; İsra  Suresi:36 ise bilgi sahibi olmadan hüküm vermemeyi hatırlatır.

Tasavvuf: Makam, servet ve gösteriş tutkusuna esir olmamak, insanın içsel özgürlüğü açısından önemlidir. More’un filmdeki tutumu bu düşünceyle karşılaştırılabilir. Tasavvuf erbabının da hep söylediği ‘’ Cebinizde çok paranız olabilir, olmalı da; kalbinize girmesin yeter ki.’’

Felsefi açıdan ise Sokrates’in haksızlık yapmaktansa haksızlığa uğramayı tercih eden yaklaşımı ve Kant’ın çıkar gözetmeden ahlaki ilkelere bağlı kalma düşüncesi, filmin temel mesajlarıyla ilişkilendirilebilir.

 

MERAKLISINA NOTLAR

– Ütopya’nın yazarı: Thomas More’un 1516’da yayımlanan eseri, ideal toplum düşüncesinin önemli örneklerindendir.

– Tiyatrodan sinemaya: Film, Robert Bolt’un aynı adlı tiyatro eserinden uyarlanmıştır.

– Altı Oscar: 1967’de En İyi Film, Yönetmen ve Erkek Oyuncu dâhil altı ödül kazanmıştır.

– Çok yönlü kişilik: More; hukukçu, yazar, düşünür, diplomat ve devlet adamıydı.

– Filmin adındaki incelik: Başlangıçta çok yönlülüğü anlatan Her Devrin Adamı ifadesi, filmde ahlaki kararlılığın simgesine dönüşür.

SON SÖZ: FİLM BİZE NE SÖYLÜYOR?

Her Devrin Adamı, insanın makam, korku ve çıkar karşısında nasıl kararlar verdiğini sorgular. Filmde Thomas More’u önemli kılan, aklını kullanırken vicdanını koruması ve zor şartlarda ilkelerinden vazgeçmemesidir.

Çünkü her devre uyum sağlamak kolay olabilir; asıl mesele, devirler değişirken insanın kendi değerlerini, şahsiyetini kaybetmemesidir.

 

Kaynaklar

Robert Bolt, A Man for All Seasons; Stanford Encyclopedia of Philosophy, Thomas More; Historic Royal Palaces, Sir Thomas More; British Film Institute; Academy Awards (1967).

www.hakikatevi.net