Her gün dışımızı yıkıyoruz, peki ya içimizi?

                       Zihin çöpleri görünmez ama sonuçları ağırdır.

1. GİRİŞ – FİZİKSEL ALAN, RUHSAL AĞIRLIK

Bir ev düşünün. Her köşesi eski eşyalarla dolmuş. Çekmecelerde kırık dökük aletler, odalarda artık işe yaramayan eşyalar, kapının önüne kadar taşmış poşetler… Pencere açılmaz, ışık girmez; bir zamanlar yaşanmak için kurulmuş bu alan, adeta bir çöp yığınına dönüşmüştür.

Zaman zaman medyada karşımıza çıkan bu “çöp ev” haberleri çoğumuzu dehşete düşürür. “Nasıl bu hale gelir insan?” diye sorarız. Ama aynı soruyu başka bir düzlemde kendimize sormayı ihmal ederiz: Zihnimiz de bir çöp eve dönmüş olabilir mi?

Gereksiz eşyalar gibi, gereksiz düşünceler de zihnimizi işgal eder. Bir gün işe yarar diye sakladığımız eski bir sandalye gibi, yıllardır içimizde tuttuğumuz bir kırgınlık… Atmaya kıyamadığımız bir kıyafet gibi, bir türlü vazgeçemediğimiz yargılar, önyargılar… Sonunda düşünceler birikir, duygular düğümlenir, insan zihni de tıpkı o çöp ev gibi soluksuz ve karanlık kalır.

Peki neden biriktiririz? Neden bırakmak bu kadar zor gelir? Fiziksel eşya biriktirmenin ardında nasıl psikolojik nedenler varsa, zihinsel yığılmaların da görünmeyen kökleri vardır. Bu yazıda hem çöp evleri hem de çöp zihinleri birlikte anlamaya çalışacağız.

2. ÇÖP EVLER VE PSİKOLOJİSİ

Çöp evlerde yaşayan insanların çoğu, dışarıdan bakıldığında sadece dağınık ya da tembel gibi görünse de, bu durumun altında genellikle derin bir psikolojik rahatsızlık yatar. Tıpta bu davranışa verilen ad: Biriktirme Bozukluğu (Hoarding Disorder) – halk arasında bilinen adıyla istifçilik.

Bu bozukluk, 2013 yılında Amerikan Psikiyatri Birliği’nin tanı kitabı DSM-5’e bağımsız bir teşhis olarak girmiştir. Basitçe şöyle tanımlanır: Gerçek değeri olsun ya da olmasın, nesneleri atmakta aşırı zorlanma ve bu nesneleri biriktirme davranışı.

Türkiye’de Durum Nedir?

Nüfusun %3’ü Biriktiriyor. Bu hastalığın insanlarda görülme sıklığı azımsanmayacak düzeydedir. Nüfusun yaklaşık %3’ünde, belki daha fazlasında bu sorun olduğu düşünülmektedir. Ancak genellikle gizlendiği için kesin veri elde etmek zordur.

En çok biriktirilen eşyalar şunlardır:

• Kâğıt, gazete, mektup

• Plastik eşyalar

• Torba ve giyim ürünleri

• Ev araç gereçleri

Bu kişiler genellikle eşyalarına dokunulmasından hoşlanmazlar, müdahaleye tepki gösterirler ve duygusal bağ kurdukları bu nesnelerin kaybını ciddi bir travma olarak yaşarlar.

Altında Yatan Psikolojik Dinamikler:

• Kaybetme korkusu

• Kimlik oluşturma çabası

• Kontrol arzusu

• Duygusal boşlukları doldurma isteği

• Karar verememe

Nörolojik araştırmalar, bu bireylerde beynin karar verme ve duyguları işleme ile ilgili bölgelerinde farklılıklar olduğunu göstermektedir. ABD’de 1947 yılında Collyer kardeşlerin evinde 180 ton çöp bulunmuştur. Bu olaydan sonra “Collyer Sendromu” terimi ortaya çıkmıştır.

3. ZİHNİN BİRİKTİRDİKLERİ

Zihin, insanın en değerli alanıdır. Ancak bu alan da evlerimiz gibi zamansız, gereksiz ve zararlı şeylerle dolabilir. Fiziksel eşya yerine, zihinde düşünce yığınları, duygusal tortular ve bilgi kirliliği birikir.

Zihin Neden Kirlenir?

• Affedememek: Kin ve öfke, zihni kemiren çöplerdir.

• Tüketim ve bilgi obezitesi: Günde yüzlerce haber, sosyal medya içeriği, dedikodu ve boş söz…

• Farkındalık eksikliği: Kimi insanlar zihnine ne aldığını fark etmeden yaşar.

Zihinsel Çöpler Nelerdir?

• Sürekli tekrarlanan olumsuz düşünceler

• Bilgi kirliliği

• Geçmişin hesabı

• Sahte inançlar

• Kıyas ve değersizlik duygusu

• Affedememe hali

Sonuçları:

• Dikkat dağınıklığı

• Kaygı bozuklukları

• Tükenmişlik

• Duygusal patlamalar

Mevlânâ ne diyor?
“Sen düşünceden ibaretsin. Geriye kalan et ve kemiksin. Gül düşünürsen gülistan, diken düşünürsen dikenlik olursun.”
(Mesnevî, Cilt 2, Beyit 2852)

“Madde karanlığı, akıl nuru; cehalet karanlığı, ilim nuru; nefis karanlığı, marifet nuru; gönül karanlığı da aşk nuruyla aydınlanır.”
— Hacı Bektaş Veli

“Kötülükler dışarıdan gelmez; içimizden gelir ve zihinlerimizi kirletir. Bu yüzden önce zihnini arındırmalısın.”
– Epiktetos, Enchiridion 5. bölüm

 

4. TEMİZLİK VE ARINMA YOLLARI

Zihni çöpten arındırmak kolay değildir. Bunun için farkındalık, niyet ve kararlılık gerekir.

Psikolojik Temizlik Yöntemleri:

• Fark etmek

• Yazmak

• Dijital detoks

• Terapi desteği

Manevi Temizlik Yöntemleri:

• Tevbe ve tezekkür

• Tevekkül

• Kur’an ile tazelenmek

  “O gün, ne mal fayda verir ne evlat. Ancak Allah’a selim (temiz) bir kalp ile gelenler başka.”
  (Şuara, 88-89)

• Sükût ve içsel derinlik

Zihin çöpleri görünmez ama sonuçları ağırdır. Temizlenmeyen bir ev yaşanmaz; temizlenmeyen bir zihin de huzur bulamaz.

Zihninizde hâlâ neyi tutuyorsunuz ve neden?

HER GÜN DIŞIMIZI YIKIYORUZ, PEKİ YA İÇİMİZİ?

Biriktirdiğimiz her şeyin bedeli vardır. Evde biriktirdiklerimiz alanımızı daraltır, zihinde biriktirdiklerimiz ise ruhumuzu… Bu yüzden zaman zaman kendimize sormalıyız:

• Neleri taşıyorum?

• Neler artık bana hizmet etmiyor?

• Beni aşağı çeken düşünceler, duygular neler?

Bu sorular zihinsel arınmanın ilk adımları olabilir.

Kur’an-ı Kerim Bu Farkındalığı Hatırlatır:

“Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve herkes yarına ne hazırladığına baksın.”
(Haşr Suresi, 59/18)

KUR’AN’DA ZİHİNSEL ÇÖPLER

• “Bu (Kur’an) eskilerin masallarından başka bir şey değildir.” (Kalem 68/15)

• “Onlara, ‘Allah’ın indirdiğine uyun’ denildiğinde, ‘Hayır! Biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız’ derler…” (Bakara 2/170)

• “Ey Şuayb! Atalarımızın taptıklarını terk etmemizi ya da mallarımız konusunda dilediğimizi yapmamamızı senin namazın mı emrediyor?” (Hud 11/87)

• “Bu Kur’an iki şehirden birinin büyük bir adamına indirilmeli değil miydi?” (Zuhruf 43/31-32)

• “Onlara Allah’ın ayetleri açıkça okunduğunda, ‘Bu, ancak bir adamın uydurduğu masallardır’ derler.” (Casiye 45/25)

Bu ayetler, zihinsel tembelliğin, geleneksel körlüğün ve aklı kullanmamanın Kur’an’daki açık eleştirileridir. Zihin temizliği, geçmişin kalıplarını yıkmakla ve hakikate açık bir kalple mümkündür.

Fahri Sarrafoğlu
www.hakikatevi.net