KUR’AN’I ANLAYARAK OKUMAK ŞART!

İlahiyatçı Prof. Abdurrahman Ateş:

“Sadece okumak yetmez; tefekkür, tezekkür ve tedebbür gerekir.”

Ramazan ayında Kur’an-ı Kerim daha çok okunuyor. Bu ne kadar güzel elbette okunmalıdır. Ancak önemli olan sadece okumak değil, okunanı anlamaktır. Çünkü Kur’an, sadece sesli okunması için değil, insanlara doğru yolu göstermek ve hayatlarına rehber olması için indirilmiştir.

Prof. Abdurrahman Ateş’e göre Müslümanların en büyük eksiklerinden biri, Kur’an’ı sadece okumaları; üzerinde düşünmemeleri ve hayatlarına yeterince uygulamamalarıdır.

Bunu bir kullanım kılavuzuna benzetebiliriz. Yeni aldığınız bir telefonun kullanım kılavuzunu sadece sesli okumak, telefonu doğru kullanmayı sağlamaz. Kılavuzu anlayıp uygulamak gerekir. Kur’an da insan hayatının rehberidir.

Kur’an’ı Sadece Okuyor Muyuz, Yoksa Anlıyor Muyuz?

Kur’an’ın hayatımıza yön verebilmesi için üç önemli kavram üzerinde durulmalıdır:

• Tefekkür
• Tezekkür
• Tedebbür

Bu üç kavram Türkçede genellikle “düşünmek” olarak çevrilir. Ancak her biri farklı bir düşünme biçimini ifade eder.

Bunları bir öğrencinin sınava hazırlanmasına benzetebiliriz:

• Tefekkür = Konuyu anlamak
• Tezekkür = Öğrendiklerini tekrar edip hatırlamak
• Tedebbür = Bu bilgiyi gelecekte nasıl kullanacağını planlamak

1. Tefekkür: Düşünmek ve Özünü Anlamak

Tefekkür; gördüğümüz, okuduğumuz veya öğrendiğimiz bilgiler üzerinde düşünerek doğru sonuca ulaşmaya çalışmaktır.

Burada amaç ayrıntılarda kaybolmadan asıl mesajı yakalamaktır.

Örnek

Bir ayette gökyüzü, yıldızlar veya yağmur anlatılıyorsa sadece bunların nasıl oluştuğunu düşünmek yeterli değildir.

Asıl düşünülmesi gereken soru şudur: “Bu düzen bize Allah’ın gücü ve yaratması hakkında ne anlatıyor?”

Yani tefekkür, olayın görünen kısmından hareket ederek asıl anlamına ulaşmaktır.

2. Tezekkür: Hatırlamak ve Unutmamak

Tezekkür, daha önce öğrenilen doğru bilgileri gerektiği zaman yeniden hatırlamaktır.

Kur’an’da, şeytan insanı yanlış yola çağırdığında Allah’tan sakınan insanların Allah’ın uyarılarını hatırladığı ve doğruyu seçtiği anlatılır.

Örnek

Bir öğrenci sınavda kopya çekme fırsatı bulduğunda, daha önce öğrendiği “dürüst olmak gerekir” ilkesini hatırlıyorsa bu tezekkürdür.

Ya da bir kişi öfkelendiğinde Peygamberimizin “Öfkene hâkim ol.” tavsiyesini hatırlayıp sakinleşmeye çalışıyorsa bu da tezekkürdür.

Tezekkür, doğru bilgileri sadece öğrenmek değil, günlük hayatta gerektiğinde hatırlayıp uygulamaktır.

3. Tedebbür: Sonunu Düşünmek

Tedebbür, yapılan bir davranışın sonunda neler olacağını düşünmektir.

Kur’an’da bu kavram özellikle ayetler üzerinde derinlemesine düşünmek anlamında kullanılır.

Örnek

Bir öğrenci “Bugün ders çalışmazsam sınavda başarısız olabilirim.” diye düşünüyorsa tedebbür yapmaktadır.

Aynı şekilde bir insan “Bu davranışım beni Allah’ın rızasına yaklaştırır mı, yoksa uzaklaştırır mı?” diye sorguluyorsa bu da tedebbürdür.

Yani tedebbür, geleceği ve davranışlarımızın sonuçlarını hesaba katmaktır.

Akletmek Nedir?

Kur’an’da sıkça geçen “akletmek”, sadece zeki olmak anlamına gelmez.

Akletmek; geçmişte öğrendiğimiz doğru bilgileri (tezekkür) gelecekte vereceğimiz doğru kararlarla (tedebbür) birleştirebilmektir.

Başka bir ifadeyle akıl, bildiklerimizi doğru zamanda doğru şekilde kullanabilme becerisidir.

“Öğrenilen Kitap”tan “Sadece Okunan Kitap”a

Hz. Ali (r.a.) şöyle buyurmuştur:

“Bilinçsiz yapılan ibadette, anlamadan öğrenilen ilimde ve sonunu düşünmeden yapılan okumada hayır yoktur.”

Kur’an ilk indirildiği dönemde insanlar onu anlamak, öğrenmek ve hayatlarında uygulamak için okuyorlardı.

Zamanla birçok kişi Kur’an’ı sadece sevap kazanmak amacıyla okumaya başladı. Böyle olunca anlamı ikinci planda kaldı.

Elbette Kur’an okumak sevaptır. Ancak asıl amaç, okuduğumuz ayetlerin hayatımızı değiştirmesi ve davranışlarımıza yön vermesidir.

Okumak ile Öğrenmek Aynı Şey Değildir

Toplumda sık yapılan bir yanlış vardır:

• Okumak = Harfleri doğru telaffuz etmek.
• Öğrenmek = Okuduğunu anlamak, düşünmek ve hayatına uygulamak.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Sizin en hayırlınız Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir.”

Bu hadiste geçen “öğrenmek”, sadece okumayı değil; anlamayı, yaşamayı ve başkalarına da doğru şekilde öğretmeyi ifade eder.

Sonuç

Kur’an sadece okunacak bir kitap değil, hayatımıza yön verecek bir rehberdir. Bunun için üç önemli adımı unutmamalıyız:

• Tefekkür: Ayetlerin anlamı üzerinde düşünmek.
• Tezekkür: Öğrendiğimiz doğruları unutmamak ve gerektiğinde hatırlamak.
• Tedebbür: Davranışlarımızın sonuçlarını düşünerek hareket etmek.

Kısacası; Kur’an’ı anlamadan okumak, sadece haritalara bakıp hiç yola çıkmamaya benzer. Asıl amaç, o haritanın gösterdiği doğru yolda yürüyebilmektir. Bu nedenle Kur’an’ı sadece sesli okumak değil; anlamak, düşünmek ve hayatımıza uygulamak en önemli hedeftir.

 

MERAKLISINA NOTLAR

• Sahabenin 10 Ayet Yöntemi: İlk Müslümanlar Kur’an’ı beşer-onar ayetlik bölümlerle okur; o ayetleri anlamadan ve hayatlarına uygulamadan asla yeni ayetlere geçmezlerdi.
• Kelime Anlamıyla “Tedebbür”: Bu kavram, bir şeyin arkası ve sonu anlamına gelen “dubur” kökünden gelir. Yani okunan ayetin geleceğimize ve hayatımızın sonuna olan etkisini hesap etmektir.
• Kur’an’ın Düşünme İstatistiği: Kur’an’da insanı zihinsel harekete çağıran; akletmek 49, tefekkür 18, tezekkür (hatırlama/öğüt alma) ise 250’den fazla yerde zikredilir.
• “Tertîl” ile Okumak Nedir?: Müzzemmil Suresi’ndeki “Kur’an’ı tertîl ile oku” emri, sadece harfleri güzel seslendirmek değil; acele etmeden, manasını kalbe indirerek okumaktır.
• İmam Gazâlî’nin Yöntemi: Gazâlî, Kur’an’dan tam verim almak için ayetlerin bin yıl önce başkalarına değil, sanki o an doğrudan senin şahsına indirildiğini hissederek okunmasını tavsiye eder.