Duygularımızı fark edip tepkilerimizi ölçülü hâle getirmek, çevremize zarar vermeden iyilik üretmenin ilk adımıdır.
Yağmur zinciri, çatıdan akan suyu yönlendirerek belirli bir noktaya taşır. Su, zincirin halkalarından geçip yere ulaşır. Bu görüntü bize kendi davranışlarımızı da düşündürür: Öfkemiz, üzüntümüz veya sevincimiz bizi hemen harekete geçirmesin. Duygularımızı fark edelim; düşünelim ve nasıl davranacağımıza öyle karar verelim.
YAĞMUR ZİNCİRİ BİZE NE DÜŞÜNDÜRÜR?
Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:
“Gökten belli bir ölçüde su indirdik ve onu yeryüzünde tuttuk. Şüphesiz onu gidermeye de gücümüz yeter.” (Mü’minûn, 23/18)
Bu ayet, yağmur zincirinden söz etmez; suyun Allah’ın koyduğu ölçüyle indirildiğini hatırlatır. Yağmur zincirini ise bu ölçü ve düzen üzerine düşünmemize yardımcı olan bir örnek olarak görebiliriz.
Hayatta bizi öfkelendiren veya üzen bir olayla karşılaştığımızda, ilk tepkimizle hemen konuşmak ya da karar vermek zorunda değiliz. Biraz durmak, sakinleşmek ve ne söyleyeceğimizi düşünmek, kırıcı davranışların önüne geçebilir.
ÖFKE ANINDA DURUP DÜŞÜNMEK
Kur’an’da insanın aceleci olabildiğine dikkat çekilir: “İnsan pek acelecidir.” (İsrâ, 17/11) Öfke anında aceleyle söylenen sözler, haklı olduğumuz bir konuda bile bizi haksız duruma düşürebilir.
Bir hadiste, öfkelenen kişi ayaktaysa oturması; öfkesi geçmezse uzanması tavsiye edilir. (Ebû Dâvûd, Edeb, 4782) Bu tavsiyeden hareketle öfkelendiğimizde kısa bir ara verebilir, bulunduğumuz ortamdan bir süre uzaklaşabilir veya birkaç kez yavaşça nefes alabiliriz. “60 saniye beklemek” kesin bir kural değildir; yalnızca tepki vermeden önce kendimize zaman tanımak için kullanılabilecek pratik bir yöntemdir. Yavaş nefes alma ve gevşeme gibi yöntemlerin öfke anındaki gerginliği azaltmaya yardımcı olabileceğini gösteren araştırmalar da vardır.
Burada amaç öfkeyi yok saymak değildir. Öfke de diğer duygular gibi insana bir şey anlatabilir. Önemli olan, öfkenin bizi yönetmesine izin vermeden davranışımızı seçebilmektir.
İYİLİK, KARŞILIK BEKLEMEDEN YAPILDIĞINDA
Kur’an, iyi insanların ihtiyaç sahiplerine yardım ederken karşılık ve teşekkür beklemediklerini bildirir:
“Biz sizi yalnızca Allah rızası için doyuruyoruz; sizden bir karşılık ve teşekkür beklemiyoruz.” (İnsan, 76/9)
İyilik, yalnızca büyük yardımlardan ibaret değildir. Birinin işini kolaylaştırmak, bildiğimiz bir tecrübeyi paylaşmak, çevremizdeki bir sorunu ilgililere haber vermek veya bir canlıya su vermek de iyiliğin örnekleri olabilir. Bunları yaparken takdir beklememek, iyiliğin değerini artırır.
Yağmur zincirinin halkaları suyu bir noktadan diğerine taşıdığı gibi, insanların küçük iyilikleri de çevrelerinde olumlu bir etki oluşturabilir. Bu benzetme bize şunu hatırlatır: İyilik, başkalarına ulaştıkça çoğalır.
AZ AMA DEVAMLI İYİLİK
Kur’an’da “bakiyâtü’s-sâlihât”, yani kalıcı olan iyi işler, dünya hayatının geçici güzelliklerinden üstün tutulur. (Kehf, 18/46) Bu ifade her iyiliğin kendiliğinden “kalıcı sadaka” olduğu anlamına gelmez; insanın yaptığı güzel işlerin değerini ve geride bırakabileceği hayırlı izleri düşündürür.
Peygamberimizin bir hadisinde de Allah’ın en sevdiği amellerin, az da olsa devamlı yapılan işler olduğu bildirilir. (Buhârî, Rikāk, 18)
Bu anlayışla;
- Bildiğimiz bir tecrübeyi başkasına fayda sağlaması için paylaşabiliriz.
- Çevremizde gördüğümüz bir sorunu çözmek için ilgili kişilere haber verebiliriz.
- İhtiyaç sahiplerine gücümüz ölçüsünde destek olabiliriz.
- İnsanlara ve diğer canlılara karşı daha dikkatli ve merhametli davranabiliriz.
NE ANLAMALIYIZ?
- Duygularımızı bastırmak yerine fark edelim; tepkimizi seçmek için kendimize zaman tanıyalım.
- Öfkeliyken acele karar vermeyelim, kırıcı sözlerden kaçınalım.
- İyiliği karşılık veya takdir beklemeden yapmaya çalışalım.
- Büyük işler kadar küçük ve devamlı iyiliklerin de değerli olduğunu unutmayalım.
Allah’ım; bize akıl, denge ve farkındalık ver. Bizi çevresine zarar vermeyen, iyiliği ve merhameti çoğaltan kullarından eyle. Âmin.