Babamın esnaf olması dolayısıyla 1970’li ve 80’li yıllarda birçok değerli insanla tanışma fırsatım oldu. Her biri bana ayrı bir eğitim verdi. Kitaplardan değil, doğrudan insanın kalbine dokunan, hayatın içinden gelen bir eğitimdi bu.

Kumaşçı Cemal Amca: “İstediğini önce hizmetle kazanırsın”

Manifaturacı Cemal Perek Ağabeyimiz (Allah uzun ömür versin, halen hayattadır). Babam beni bir şey istemem için ona gönderirdi. Dükkanına girer girmez: — “Fahri Efendi hele gel, şu kumaş toplarını al şuraya koy, şu süpürgeyle ortalığı bir temizle” derdi. Ancak o işleri yaptıktan sonra ne isteyeceksem verir, işimi görürdü. Bu, “veren el alan elden üstündür” (Buhârî, Zekât, 18) hadisinde ifadesini bulan ahlaki bir duruştu.

Ziya Güvenç Hoca: “Evvela çöpü al, sonra sorunu sor”

Osmanlı medreselerinde yetişmiş âlimlerden Ziya Güvenç Hoca’mız vardı (Allah rahmet eylesin). Yolda gördüğümde selam verirdim. O daha selamı almadan: — “Al şu çöpü, kutuya at da gel, sonra ne soracaksan sor” derdi. Temizlik ve dikkat, onun nazarında bilgiye giden yoldaki ilk adımdı. Hz. Peygamber buyurur: “Temizlik imanın yarısıdır.” (Müslim, Taharet, 1)

Tuncer Güney Ağabey: “Yaşının adamı ol”

Tuncer Güney Ağabeyimiz (Allah ömrünü bereketli kılsın), o zamanlar bizim gözümüzde elit bir mühendisti. Kendisine bir şey sorduğumda: — “Evvela kitap okudun mu?” diye sorar, sonra da konuşma tarzımı düzeltirdi. Bir gün, “Mahdumunuz nasıl?” diye sorduğumda, gülerek: — “Fahri, bu kelime senin yaşına uygun değil. ‘Oğlunuz nasıl?’ ya da ‘Ümit nasıl?’ diye sor. Osmanlıca kullanacağım diye kendini zorlama, yaşının adamı ol” dedi. Bu, Sokrat’ın şu sözünü hatırlatır: “Kendini bil.”

Faruk Tosun: “Önce selam, sonra talep”

Kuyumcu Faruk Tosun Ağabeyimiz (Allah sağlık ve afiyet versin), dükkânına bir şey sormak için gittiğimde pat diye içeri girip: — “Faruk Abi, çeyrek altın kaldı mı? Babam gönderdi…” derdim. O ise kibarca: — “Dur hele, önce selam ver… Selamın yok mu?” derdi. Kur’an şöyle buyurur: “Bir selâm ile selâmlandığınız zaman, ondan daha güzeliyle selâm verin veya aynısıyla karşılık verin.” (Nisâ 4/86) Bir yolculukta da onunla beraber yemek yemiştik. Yemek sonrası ödemeyi ben yapmak istedim. — “Yapma evladım, bir büyüğünün yanında küçüğün öne atılıp hesap ödemesi nezaketen uygun değildir” dedi. Ve ardından şu sözü söyledi: “Sen şu anda benim misafirimsin ve babanın emanetisin.”

Orhan Ağaçlı: “Bu tesis sizin, sahip çıkın”

Aksaray’da, değerli işadamı Orhan Ağaçlı Ağabeyimizle Ağaçlı Tesisleri’ni ziyaret etmiştik. Havuzda yüzeceğimiz zaman bize şöyle dedi: — “Unutmayın çocuklar, sizler esnaf çocuklarısınız. Bu mekânlar sizin. Varsa bir eksik bana bildirin. Temizlik ve düzen konusunda dikkatli olun. Konuşmalarınız nazik ve centilmence olsun.”

Hazım Kulak: “Önce birey ol”

Merhum Hazım Kulak Ağabeyimizden babamın selamıyla para istemeye gitmiştim. — “Selamün aleyküm, ben Sarraf Mehmet’in oğluyum. Babamın selamı var. Şu kadar paraya ihtiyaç var.” O ise beni oturttu ve dedi ki: — “Senin ismin yok mu? Niye babanın adıyla geliyorsun? Sen de bireysin. Önce birey ol!”

Şevket Evliyagil: “Kendini organize et”

Son olarak merhum Şevket Evliyagil Bey… Ankara’da üniversite okurken Ajans Türk’ü ziyarete gitmiştik. Öğrenci arkadaşlarımı gruplar hâlinde sıraya koyarak matbaayı gezdiriyordum. Yukarıdan beni izlemiş, sonra balkondan çağırdı: — “Aferin evladım, düzenli yaptığın için tebrik ederim. Ama unutma, organize etmek güzeldir fakat önce kendi hayatını organize et! Kendi özel ve manevi hayatını yönetmesini öğrenmeyen kişi, en iyi organizatör bile olsa başarısız sayılır.”

SON SÖZ

Kıymetli dostlar… Manevi eğitim kitaplardan ziyade, insan ilişkileriyle, hâl ve kal ile, örnek alarak olur. Bunun yolu da ısrar, istikrar, isar (yani başkasını kendine tercih etmek) ve estetikten geçer. Estetik nedir, onu da inşallah başka bir yazıda ele alalım…

📌 MERAKLISINA NOT

• Kur’an-ı Kerim’den Ayetler:
• “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Zümer Suresi, 9)
• “Eğer bilmiyorsanız ilim ehline sorun.” (Nahl Suresi, 43)
• “Şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir.” (Bakara, 153)
• Hadis-i Şerif:
• “İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır.” (Dârimî, Mukaddime, 9)
• “Kim bir yola ilim talebiyle çıkarsa Allah ona cennetin yollarını kolaylaştırır.” (Müslim, Zikir 39)
• Allah Dostlarından:
• İmam Gazâlî: “Bir çocuğun eğitiminde, yaşına göre dil ve üslup kullanmak esastır. Her şey zamanında verilmelidir.”
• Mevlânâ: “Nice insanlar gördüm üzerinde elbisesi yok, nice elbiseler gördüm içinde insan yok.”
• Filozoflardan:
• Konfüçyüs: “Gerçek bilgi, neyi bilip neyi bilmediğini bilmektir.”
• Epiktetos: “İnsanlar olaylardan değil, olaylara verdikleri tepkilerden rahatsız olurlar.”
• Goethe: “Kendine hükmedemeyen, başkalarını yönetemez.”